پایگاه داده چیست؟ انواع پایگاه داده کدامند؟

پایگاه داده چیست؟ انواع پایگاه داده کدامند؟

قبل از اینکه پایگاه داده (database) را معرفی کنیم، باید کاربرد آن را درک کنید.

می‌دانیم که این روزها جهان بر پایه تکنولوژی اداره می‌شود. در بسترهای مختلف تکنولوژی، داده‌هایی تولید می‌شوند که پیام شما را به کسی که آن سوی خط می‌رسانند. تفاوتی ندارد که این پیام قرار است از طریق وب‌سایت‌تان به گوش طرف مقابل‌تان برسد یا اینکه یکی از اپلیکیشن­‌های موجود (مانند تلگرام) این وظیفه را بر عهده دارد، در همه حالت‌ها این داده‌ها هستند که پیام را به مقصد می‌رسانند. ما برای نگهداری داده‌ها نیاز به فضایی داریم که به‌عنوان دیتابیس شناخته می‌شود.

همه اطلاعات را می‌توانید در دیتابیس نگه‌داری کنید. مثلاً داده‌های مربوط به اشخاص مختلف مانند نام، سن، وزن، شماره تلفن، آدرس، اطلاعات حساب بانکی و… . یا حتی تصاویر، ویدئوها و محتواهای سایت!

اگر دوست دارید از ماهیت و سازوکار دیتابیس سردربیاورید و با سیستم مدیریت پایگاه داده و انواع آن آشنا شوید، با ما همراه باشید.

پایگاه داده چیست؟

پایگاه داده یا Database در حقیقت محلی برای ذخیره‌سازی داده‌ها به‌صورت منظم است. با کمک دیتابیس می‌توانید داده‌هایتان را روی فضای الکترونیکی مانند هارد لپ‌تاپ یا روی هاست ذخیره کنید؛ بنابراین هر زمانی که نیازی به تغییر و دست‌کاری داده‌ها داشته باشید یا بخواهید داده‌هایتان را مدیریت کنید، با کمک دیتابیس به‌راحتی می‌توانید این کار را  انجام دهید.

اگر بخواهیم این موضوع را شفاف‌تر کنیم تا قابل‌درک‌تر باشد، بهترین راه این است که پا به دنیای واقعی بگذاریم و مکان‌هایی که دیتابیس در آن‌ها استفاده می‌شود را لیست کنیم.

فرض کنید که هم‌اکنون نیاز به یک شماره تلفن دارید و با مرکز اطلاعات مخابرات تماس می‌گیرید؛ این مرکز با اطلاعات کاربر مانند نام و نام خانوادگی، محل زندگی و جزییاتی که ارائه می‌کنید، شماره تلفنی را به شما می‌دهد. در واقع، اپراتور از طریق پایگاه داده به این اطلاعات دسترسی پیدا کرده و آن‌ها را به شما ارائه می‌کند.

مثال دیگری که می‌توانیم در این زمینه بیاوریم، نحوه دسترسی اداره برق به اطلاعات مشتریان است. اگر شما مشکل خرابی برق را گزارش کرده باشید، یا مشکلی در محاسبه هزینه مصرفی برق‌تان پیش‌آمده باشد یا نیاز به صدور قبض المثنی برای اطلاع از هزینه برق مصرفی‌تان داشته باشید، شرکت برق از طریق دیتابیس به این اطلاعات دسترسی پیدا کرده و به درخواستی که ارائه کرده‌اید، رسیدگی می‌کند.

حتی فیسبوک و اینستاگرامی که روزمره از آن‌ها استفاده می‌کنید هم دادها را در دیتابیس ذخیره می‌کنند، تا کاربران بتوانند به‌راحتی از این برنامه‌ها استفاده کنند و به تمام اطلاعاتی که می‌خواهند دسترسی داشته باشند.

انواع پایگاه داده کدامند؟

دیتابیس نمونه‌های مختلفی دارد و با توجه به نیازی که وجود دارد، یکی از انواع دیتابیس استفاده می‌شود. در ادامه با پرکاربردترین دیتابیس ها آشنا می‌شویم.

۱) دیتابیس توزیع شده

پایگاه داده توزیع شده (Distributed database) از دو یا چند پایگاه داده که در کامپیوترهای مختلف قرار دارند تشکیل شده که معمولاً در برنامه‌ها، به‌عنوان یک پایگاه داده واحد ظاهر می‌شوند. به عبارت دیگر، اگرچه اطلاعات به‌صورت متمرکز در این دیتابیس ذخیره نمی‌شود، اما دیتابیس توزیع شده از نگاه کاربران و کسانی که به آن‌ها دسترسی دارند به‌صورت یکپارچه به نظر می‌رسد.

۲) دیتابیس شخصی

دیتابیس‌های شخصی (Personal Database) برای ذخیره‌سازی داده‌ها در رایانه‌های شخصی استفاده می‌شوند. این دیتابیس‌ها جمع‌وجور بوده و به‌راحتی قابل کنترل هستند. داده‌های دیتا بیس شخصی، معمولاً‌ در اختیار یک فرد، یا گروه کوچکی در سازمان قرار دارند. برای مثال، شما می‌توانید با استفاده از نرم‌افزار Microsoft Access، برای خودتان یک پایگاه داده شخصی ایجاد کنید.

۳) دیتابیس شی گرا

پایگاه داده شیء گرا، ترکیبی از پایگاه داده رابطه‌ای و برنامه‌نویسی شی گرا است.

در دیتابیس های شی گرا (Object Oriented Database)، اطلاعات به‌جای اینکه به‌صورت داده ذخیره شوند، به صورت شی سازمان‌دهی می‌شوند. این نوع از دیتابیس‌ها از ذخیره‌سازی انواع داده‌ها پشتیبانی می‌کنند. اشیایی که در دیتابیس ذخیره می‌شوند دارای ویژگی‌هایی هستند که نحوه استفاده از آن‌ها را مشخص می‌کند. از جمله دیتابیس‌های شی گرا می‌توان به PostgreSQL اشاره کرد.

۴) دیتابیس رابطه ای

پایگاه داده رابطه‌ای (Relational Database) از یک سری جدول (Table) تشکیل شده که داده‌ها در آن‌ها ذخیره و طبقه‌بندی می‌شوند. هر جدول در پایگاه داده رابطه‌ای، دارای تعدادی سطر و تعدادی ستون است. در هر سطر این جدول، یک داده قرار می‌گیرید که با یک موجودیت ارتباط دارد. این موجودیت، در ستون جدول بیان می‌شود.

۳) دیتابیس NoSQL

دیتابیس NoSQL برای ذخیره و مدیریت مجموعه‌های زیادی از داده‌های توزیع‌شده استفاده می‌شود. این نوع از دیتابیس‌ها هیچ سروکاری با جداول ندارند و به‌عنوان دیتابیس‌های غیر رابطه‌ای هم شناخته می‌شوند. این نوع از دیتابیس‌ها معمولا برای مدیریت بیگ دیتا یا کلان داده‌ها استفاده می‌شوند. کلان داده‌ها دارای داده‌های ساختاریافته، نیمه ساختاریافته و بدون ساختار هستند.

نکته: در تجزیه و تحلیل داده‌های کلانِ بدون ساختار، استفاده از چند سرور ابری لازم است.

۵) دیتابیس ابری

دیتابیس ابری (Cloud Database)، پایگاه داده‌ای است که متناسب با فضای ذخیره‌سازی ابری و بر پایه تکنولوژی رایانش ابری طراحی شده. دیتابیس‌های ابری مزایای زیادی دارند. ازجمله آن‌ها می‌توان به امکان دسترسی به دیتابیس به‌صورت ۲۴ ساعته، امکان ایجاد دیتابیس روی محیط ابر با هزینه مقرون‌به‌صرفه و مقیاس‌پذیری بالای دیتابیس اشاره کرد. در کل، دیتابیس‌هایی که روی این فضا هستند را می‌توانید در هر ساعت از روز مدیریت کنید و اطلاعات را به‌صورت نامحدود در دیتابیس ذخیره کنید.

سازمان‌ها می‌توانند با استفاده از پایگاه داده ابری، برنامه‌های تجاری خود را به‌صورت SaaS توسعه بدهند.

۶) دیتابیس OLTP

دیتابیس‌های OLTP (مخفف Online Transactional Processing) برای محیط‌هایی که نیاز به دسترسی چندگانه دارند استفاده می‌شوند. در پایگاه داده OLTP، معمولاً داده‌ها درج، به‌روزرسانی یا حذف می‌شوند. به‌عنوان‌ مثال شرکت‌های فروش بلیط و بانک‌ها می‌توانند از این دیتابیس‌ها استفاده ‌کنند. از این دیتابیس‌ها برای حفظ یکپارچگی داده‌ها و پردازش سریع اطلاعات استفاده می‌شود.

۷) دیتابیس گراف

هر گراف از تعدادی نقطه و خط تشکیل شده است. در پایگاه داده گراف (Graph Database)، نقطه‌ها موجودیت‌ها هستند و خط‌ها، رابطۀ بین این موجودیت‌ها را تعریف می‌کنند. از این نوع پایگاه داده، معمولاً برای بررسی و تحلیل ارتباطات استفاده می‌شود. مثلاً  شرکت‌ها ممکن است با کمک گراف دیتابیس، داده‌های مربوط به مشتریان را در شبکه‌های اجتماعی استخراج کنند.

انواع سیستم‌های مدیریت پایگاه داده

۴ نوع سیستم وجود دارند که عبارتند از:

  • مدل سلسله مراتبی
  • مدل شبکه‌ای
  • مدل رابطه‌ای
  • مدل شی گرا

    حالا میدانید که داده‌هایی که روزانه تولید می‌شوند، چطور و در چه مکان‌هایی ذخیره می‌شوند و مدیریت آن‌ها چطور انجام می‌شود.

    همچنین به این موضوع تا حدودی آگاه شده‌اید که، انتخاب نوع پایگاه داده برای هر سازمانی متفاوت است 

  • اگر سوالی درباره دیتابیس ها دارید، حتماً از ما بپرسید.
  • 1 کاربر این را مفید یافتند
آیا این پاسخ به شما کمک کرد؟